ABŞ ilə İran arasında gərginlik artdığı bir vaxtda yeni analizlər Vaşinqtonun mümkün hərbi müdaxilə qərarı verərkən regiondakı etnik faktorları, xüsusilə İranın türk əhalisini və qonşu Azərbaycanı nəzərə almalı olduğunu göstərir.
İNFOAZ.MEDİA xəbər verir ki, The Washington Post-da dərc olunan məqaləyə əsasən, ABŞ siyasətçiləri, o cümlədən Prezident Donald Tramp, İran daxilindəki mürəkkəb etnik mənzərəni diqqətdən kənarda qoymamalıdır.
Qəzetin təhlilində qeyd olunur ki, İranda yaşayan türklər əhəmiyyətli icma təşkil edir və İslam Respublikasının “məhv edilməsi” ssenarisi daxili zorakı proseslərə yol açarsa, bu, geniş regional nəticələr doğura bilər. Məqalədə vurğulanır ki, Azərbaycan müstəqilliyinin ilk illərində, Ermənistanla müharibədən zəifləmiş dövrdə İran siyasətində ikinci planda idi. Lakin son illərdə Bakı NATO standartlarına uyğun müasir orduya malik, Türkiyə ilə dərin müttəfiqlik əlaqələri və İsraillə sıx təhlükəsizlik əməkdaşlığı olan yüksələn regional gücə çevrilib. Analitiklərin fikrincə, İranda zorakı daxili qarşıdurma baş verərsə, Azərbaycan etnik soydaşlarını qorumaq məqsədilə, mümkün olaraq Türkiyənin dəstəyi ilə proseslərə cəlb oluna bilər.
Müzakirələr İranda artan daxili narazılıq fonunda gedir. İqtisadi çətinliklər və siyasi tələblərlə başlayan ölkəmiqyaslı etirazlar 2026-cı ilin əvvəllərində də davam edir. İnsan hüquqları üzrə monitorinq qruplarının məlumatına görə, iğtişaşlar zamanı ölənlərin sayı 5 100 nəfəri keçib, minlərlə insan yaralanıb. İnternetin kəsilməsi və təhlükəsizlik qüvvələri ilə nümayişçilər arasında toqquşmalar barədə məlumatlar yayılıb. Bu rəqəmlər rəsmi açıqlanan statistikadan xeyli yüksəkdir.
Eyni zamanda, ABŞ–İran münasibətlərində hərbi gərginlik də artır. Prezident Donald Tramp ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə məxsus USS Abraham Lincoln aviadaşıyıcı zərbə qrupunun Fars körfəzinə doğru hərəkət etdiyini bildirib. Tramp bu addımı ehtiyat tədbiri kimi qiymətləndirsə də, Vaşinqtonun İranda etirazlara qarşı zorakı davranışdan narahatlığı ilə əlaqələndirib. İran tərəfi isə xarici müdaxiləyə qarşı sərt xəbərdarlıqlar edib. İnqilab Keşikçiləri Korpusunun komandirləri “barmaq tətikdə, hər zamankindən daha hazır olduqlarını” bəyan ediblər.
İran rəhbərliyi eyni zamanda müqavimət və çəkindirmə mesajları verməyə çalışır. Bundan başqa, İranla müttəfiq olan Yəməndəki husilər Qırmızı dənizdə gəmiçiliyə qarşı hücumları bərpa edə biləcəkləri ilə hədələyiblər.
Tehrandakı daxili böhran artıq geosiyasi qarşıdurma xətlərini daha da kəskinləşdirib. ABŞ-ın hərbi müdaxilə ehtimalı diplomatik variantlar hələ masada olsa da ciddi şəkildə müzakirə edilir. Bir sıra ekspertlər isə xəbərdarlıq edirlər ki, müdaxilə Tehran hakimiyyətinin “xarici təhlükə” narrativini gücləndirə və təkcə İranı deyil, bütövlükdə Yaxın Şərqi daha da sabitsizləşdirə bilər.
Orxan Məhərrəmov
