Son illərdə aqrar sığorta ödənişlərinin sürətlə artması, ödəniş edilən rayonların sayının genişlənməsi və təbii fəlakətlər nəticəsində fermerlərə milyonlarla manat kompensasiyanın verilməsi bu sahənin əhəmiyyətini göstərir. 2024-cü ilin ilk yarısında fermerlərə 2,86 milyon manat, 2025-ci ilin ilk yarısında isə 4,43 milyon manat sığorta ödənişi həyata keçirilib. Ödəniş edilən rayonların sayı 41-ə çatıb, əsas risklər isə dolu, sel-subasma, leysan və fırtına hadisələri olub.
Təbiət risklərinə qarşı ən etibarlı müdafiə: Aqrar sığorta fermerin gələcəyini necə qoruyur?
Son illər dünyada müşahidə olunan iqlim dəyişiklikləri kənd təsərrüfatına təsirini getdikcə daha çox göstərir. Güclü yağışlar, sel və daşqınlar, dolu, quraqlıq, şaxta, fırtına və digər təbiət hadisələri kənd təsərrüfatı istehsalçıları üçün ciddi risklər yaradır. Azərbaycan da bu proseslərdən kənarda deyil. Müxtəlif bölgələrdə baş verən təbii hadisələr nəticəsində fermerlər hər il minlərlə hektar əkin sahəsində məhsul itkisi ilə üzləşirlər.
Şabran rayonunda son günlər baş vermiş güclü yağışlar və sel-subasma hadisələri bir daha göstərdi ki, kənd təsərrüfatında risklərin idarə olunması artıq seçim deyil, zərurətdir. Rayonun əkin sahələrinin və bağçılıq təsərrüfatlarının bir hissəsi təbii hadisələrin təsirinə məruz qalıb. Lakin əkinlərini sığortalayan fermerlər üçün bu zərərin maliyyə yükü dövlət dəstəyi ilə fəaliyyət göstərən aqrar sığorta sistemi vasitəsilə kompensasiya edilir.
Aqrar Sığorta Fondunun məlumatına görə, indiyədək təkcə Şabran rayonunda müxtəlif risklər nəticəsində zərər çəkmiş fermerlərə 99 min manat sığorta ödənişi həyata keçirilib. Bu ödənişlər buğda və arpa sahələri, eləcə də badam bağlarında dolu, sel-subasma, şaxtavurma, yanğın, üçüncü şəxslərin hərəkəti və vəhşi heyvanların hücumu kimi hadisələr üzrə aparılıb.
Əslində Şabran nümunəsi ölkədə formalaşan daha geniş bir tendensiyanın tərkib hissəsidir. Son illərin statistikası göstərir ki, aqrar sığortadan istifadə edən fermerlərin sayı artdıqca ödənilən kompensasiyaların həcmi də yüksəlir. 2024-cü ilin ilk altı ayında fermerlərə 2,86 milyon manat sığorta ödənişi verildiyi halda, 2025-ci ilin eyni dövründə bu göstərici 4,43 milyon manata yüksəlib. Bu isə bir il ərzində 55 faizdən çox artım deməkdir.
Maraqlıdır ki, sığorta ödənişləri artıq yalnız bir neçə rayonu deyil, ölkənin geniş coğrafiyasını əhatə edir. Əgər 2024-cü ilin ilk yarısında 37 rayonda ödəniş həyata keçirilmişdisə, növbəti il bu rəqəm 41 rayona çatıb. Füzuli, Ağcabədi, Tovuz, Tərtər, Ağsu, Hacıqabul, Beyləqan və Şəki kimi rayonlar təbii risklər nəticəsində daha çox zərər görən ərazilər sırasında yer alıb.
Ödəniş edilən məhsulların siyahısı da genişlənir. Taxıl, qarğıdalı və pambıqla yanaşı günəbaxan, tütün, armud, şaftalı, badam, fındıq, şəkər çuğunduru və qarpız kimi məhsullar üzrə də sığorta ödənişləri həyata keçirilir. Bu fakt göstərir ki, aqrar sığorta artıq yalnız ənənəvi taxılçılıq təsərrüfatlarını deyil, bağçılıq və intensiv meyvəçilik sahələrini də əhatə edir.
Fermerlər üçün xüsusilə vacib məqamlardan biri sığorta sisteminin dövlət dəstəyi ilə işləməsidir. Mövcud mexanizmə əsasən, sığorta haqqının 50 faizi dövlət tərəfindən ödənilir. Nəticədə fermerlər çox kiçik vəsait hesabına böyük maliyyə risklərindən qoruna bilirlər. Məsələn, 1000 manatlıq məhsulu olan bir hektar buğda sahəsinin sığortası cəmi bir neçə manat təşkil edir. Bu isə təbii fəlakət nəticəsində yarana biləcək yüzlərlə və ya minlərlə manatlıq zərərlə müqayisədə olduqca sərfəli seçimdir.
Təbii risklər yalnız sel və dolu ilə məhdudlaşmır. Aqrar Sığorta Fondunun məlumatları göstərir ki, yanğın hadisələri də fermerlər üçün ciddi təhlükə yaradır. Son illərdə müxtəlif rayonlardan daxil olmuş müraciətlər əsasında yanğın nəticəsində zərər çəkmiş təsərrüfatlara da sığorta ödənişləri həyata keçirilib. Bu, aqrar sığortanın yalnız hava şəraitindən deyil, digər mühüm risklərdən də müdafiə mexanizmi olduğunu göstərir.
Müasir kənd təsərrüfatında uğurlu fermer yalnız məhsul yetişdirən deyil, həm də risklərini düzgün idarə edən sahibkardır. İqlim dəyişikliklərinin təsirlərinin gücləndiyi bir dövrdə aqrar sığorta fermer təsərrüfatının maliyyə dayanıqlığını təmin edən əsas alətlərdən birinə çevrilir. Bu gün edilən kiçik sığorta ödənişi sabah böyük maliyyə itkilərinin qarşısını ala bilər.
Buna görə də kənd təsərrüfatı istehsalçıları üçün ən doğru addımlardan biri əkin sahələrini, bağlarını və heyvandarlıq təsərrüfatlarını vaxtında sığortalamaqdır. Dövlət dəstəyi ilə fəaliyyət göstərən aqrar sığorta sistemi artıq minlərlə fermerin zərərini kompensasiya edib və təcrübə göstərir ki, təbiətin gözlənilməz riskləri qarşısında ən etibarlı müdafiə vasitələrindən biri məhz aqrar sığortadır. Məqalədə istifadə olunan faktlar Aqrar Sığorta Fondunun ödəniş statistikaları və rəsmi açıqlamalarına əsaslanır.
Məqalə Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə yardımı ilə hazırlanmışdır.
Məqalənin məzmununda əks olunan fikir və mülahizələr müəllifə aiddir və Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin rəsmi mövqeyini əks etdirməyə bilər.
Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli
İNFOAZ.MEDİA
